مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

کارآیی رویکرد همبستگی اجتماعی امیل دورکیم بر ارتقاء کارکردهای آیینی فضاهای شهری مطالعه موردی: محور زینبیه و حسینیه اعظم تا امامزاده سیدابراهیم (ع) شهر زنجان

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
سیده سارا مرتضوی 1
علیرضا عندلیب 1
رضا احمدیان 2
مرتضی طلاچیان 1
1 گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی تهران، تهران، ایران
2 گروه شهرسازی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران
10.22034/jsc.2024.406791.1724
چکیده
رویکرد امیل دورکیم مبتنی بر یافتن عنصری که مردم را در یک جامعه کنار هم نگه می‌دارد، می‌باشد. ازاین‌رو کارکردهای آیینی می‌توانند به‌عنوان محرک شکل‌گیری و نگه‌داشت جمعی در فضاهای شهری تلقی گردند. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی مبتنی بر پیمایش میدانی (پرسشنامه) است. جامعه آماری تحقیق حاضر شهروندان رهگذر و کسبه‌ای است که به اهداف مختلف حضورداشته و تعداد آنها نامعلوم می‌باشد. برحسب فرمول کوکران و با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده، ۳۵۰ نفر به‌عنوان نمونه مورد پرسش‌گری قرارگرفته‌اند. برای شناخت تأثیر و ارتباط معناداری شاخص‌های همبستگی اجتماعی با کارکردهای آیینی در محور موردمطالعه از آزمون آماری تی‌تک نمونه‌ای و همبستگی پیرسون از نرم‌افزار SPSS استفاده شد. نتایج نشان داد که در میان شاخص‌های همبستگی اجتماعی متغیرهای تعلق به بافت‌های تاریخی و سنتی، ارتقاء هویت، یادآوری خاطرات جمعی، احساس شادی و سرزندگی، دسترسی‌پذیری، ارتباطات و تعاملات اجتماعی و احساس امنیت به ترتیب با میانگین 09/4، 80/3، 73/3، 57/3، 46/3، 39/3، 35/3 بیشترین تأثیر را در ارتقاء کارکردهای آیینی داشته‌اند. محرک‌های کارکردهای آیینی فضا جهت افزایش همبستگی اجتماعی نیز شامل متغیرهای تأثیرگذار بالا بوده که عدم تقویت مبلمان شهری، کاهش جذابیت ورودی و کف‌سازی مناسب، عدم مشارکت در بازسازی و حفظ بناهای هویت‌مند، عدم نظافت و تمیزی محور، عدم نصب تابلوهای راهنمای مسیر و... نیز تأثیر منفی بر کارکرد آیینی خواهد داشت. یافته‌ها نشان داد که هرچقدر کیفیت علائم بصری و کالبدی فضا از جهت تقارن و وحدت فیزیکی بهبود یابد، تأثیر بسزایی در تداوم شکل‌گیری و ارتقاء کارکردهای آیینی محور موردمطالعه خواهد داشت و بالعکس
کلیدواژه‌ها
همبستگی اجتماعی
امیل دورکیم
کارکردهای آیینی
فضاهای شهری
شهر زنجان
  1. آمارنامه شهری زنجان. (1397). فصل سوم: مدیریت شهری، مدیریت برنامه‌ریزی و توسعه، شهرداری زنجان، 39-84.
  2. ابرقویی فرد، حمیده؛ صابونچی، پریچهر و فرزین، احمدعلی. (1397). بازخوانی نقش مناظر آیینی در هویت‌بخشی به شهرهای ایرانی. باغ نظر، 15(65)، 5-12.doi: 10.22034/bagh.2018.74072   
  3. اهری، زهرا. (1394). شناسایی ساختار ثانویه شهر ایرانی در دوره قاجاریه. نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 20(2)، 23-34.  doi: 10.22059/jfaup.2015.56715
  4. افشار، محدثه و شیرخانی، علیرضا. (1400). عوامل تأثیرگذار همبستگی اجتماعی در محلات جدید شهری، مطالعه موردی منطقه الهیه مشهد، هفتمین کنگره سالانه بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری، تهران.
  5. حبیبی، آرش و سرآبادانی، مونا. (1401). آموزش کاربردی SPSS. تهران: انتشارات نارون.
  6. راست‌بین، ساجد؛ جعفری، یاسر؛ دارم، یاسمن و معززی مهرطهران، امیرمحمد. (1391). پژوهشی بر رابطه همبستگی مابین کیفیت‌های محیطی و تداوم حیات شهری در عرصه‌های عمومی. باغ نظر، 9(21)، 35-44.
  7. شکور، علی؛ عبداله­زاده فرد، علیرضا و خورشیدی، راضیه. (1397). نقش ساختار کالبدی بر شکل‌گیری همبستگی اجتماعی در محلات شهری (نمونه موردی: محله قصردشت شیراز). فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 9(33)، 49-62.
  8. لطفی, سهند. (1390). بازآفرینی شهری فرهنگ مبنا: تأملی بر بن‌مایه‌های فرهنگی و کُنش بازآفرینی. نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 3(45)، 49-65.
  9. معینی، سید محمود؛ جلیلی، محمدرضا و غیاثوند، مهسا. (1393). فضاهای شهری و ایجاد حس همبستگی اجتماعی و تأثیر آن بر بناهای مسکونی. اولین همایش ملی معماری مسکونی، ملایر.
  10. نادری، سیدمجید؛ حبیب، فرح؛ فیروزآبادی، سیداحمد و جهانشاهلو، لعلا. (1395). بررسی رابطه بعد اجتماعی کیفیت محیطی فضاهای شهری با سرمایه اجتماعی؛ (مورد پژوهی: محورهای سعادت آباد، آیت و مدائن تهران). مدیریت شهری و روستایی، 43، 236-225.
  11. Abarghouei Fard, H., Saboonchi, P., & Farzin, A. A. (2018). An Investigation into the Role of Ritual Landscapes in the Identity of Iranian Cities. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 15(65), 5-12. doi: 10.22034/bagh.2018.74072. [in Persian].
  12. Afshar, M., & Shirkhani, A. (2021). Influencing factors of social solidarity in new urban neighborhoods, a case study of Elahia area of Mashhad, 7th annual international congress on civil engineering, architecture and urban development, Tehran. [in Persian].
  13. Ahari, Z. (2015). Recognition of Secondary Structure of Iranian Cities in Qajar Period. Journal of Fine Arts: Architecture & Urban Planning, 20(2), 23-34. doi: 10.22059/jfaup.2015.56715. [in Persian].
  14. Ayé, M., Champagne, F., & Contandriopoulos, A. P. (2002). Economic role of solidarity and social capital in accessing modern health care services in the Ivory Coast. Social Science & Medicine, 55(11), 1929-1946. DOI: 10.1016/s0277-9536(01)00322-7
  15. Baum, R. C. (1974). Beyond convergence: Toward theoretical relevance in quantitative modernization research. Sociological Inquiry, 44(4), 225-240.  https://doi.org/10.1111/j.1475-682X.1974.tb01157.x
  16. Campbell, J., & Moyers, B. (2010). Mitolojinin Gücü, çev. Zeynep Yaman, İstanbul: MediaCat Kitapları.
  17. Carrasco, M. A., & Bilal, U. (2016). A sign of the times: To have or to be? Social capital or social cohesion? Social Science & Medicine, 159, 127-131. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2016.05.012
  18. Cieslik, K. (2016). Moral economy meets social enterprise community-based green energy project in rural Burundi. World Development, 83, 12-26. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2016.03.009
  19. Davies, B., & Savulescu, J. (2019). Solidarity and responsibility in health care. Public Health Ethics, 12(2), 133-144. https://doi.org/10.1093/phe/phz008
  20. Durkheim, E. (1933). The Division of Labor in society. George simpson (trans.). New York: Free Press.
  21. Durkheim, E. (1984). The Division of Labour in society (introduction by lewis Coser,translated by W.D. Halls), 1893. Houndmills: Macmillan.
  22. Evans Jr, A., & Evans, A. (1977). An Examination of The Concept" Social Solidarity". Mid-American Review of Sociology, 29-46.
  23. Foltz, J., Guo, Y., & Yao, Y. (2020). Lineage networks, urban migration and income inequality: Evidence from rural China. Journal of Comparative Economics, 48(2), 465-482. https://doi.org/10.1016/j.jce.2020.03.003
  24. Habibi, A., & Sarabadani, M. (2022). SPSS practical training. Naron Publications. [in Persian].
  25. Hart, H. L. (1967). Social solidarity and the enforcement of morality. The University of Chicago Law Review, 35(1), 1-13. https://doi.org/10.2307/1598946
  26. -Healy, K. (2005). Heat wave: a social autopsy of disaster in Chicago. Imprints, 8(3), 283-289.
  27. -Hechter, M. (2015). Solidarity, sociology of. In International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences: Second Edition (pp. 6-9). Elsevier Inc..
  28. Henrich, J. (2009). The evolution of costly displays, cooperation and religion: Credibility enhancing displays and their implications for cultural evolution. Evolution and human behavior, 30(4), 244-260. https://doi.org/10.1016/j.evolhumbehav.2009.03.005
  29. Kerrigan, D., Kennedy, C. E., Morgan-Thomas, R., Reza-Paul, S., Mwangi, P., Win, K. T., ... & Butler, J. (2015). A community empowerment approach to the HIV response among sex workers: effectiveness, challenges, and considerations for implementation and scale-up. The Lancet, 385(9963), 172-185. DOI: 10.1016/S0140-6736(14)60973-9
  30. Lak, A., & Hakimian, P. (2019). Collective memory and urban regeneration in urban spaces: Reproducing memories in Baharestan Square, city of Tehran, Iran. City, Culture and Society, 18, 100290. https://doi.org/10.1016/j.ccs.2019.100290
  31. Lotfi, S. (2011). Culture-led Regeneration: A Reflection upon Cultural Fundaments and the Act of Regeneration. Journal of Fine Arts: Architecture & Urban Planning, 3(45), 49-62. (in Persian)
  32. Martindale, D. (2013). The nature and types of sociological theory. Routledge.
  33. Meşeci, F. (2007). Cumhuriyet sonrası Türk eğitim sisteminde ritüeller: Kuramsal bir çalışma (Doctoral dissertation, Marmara Universitesi (Turkey)).
  34. Mishra, C., & Rath, N. (2020). Social solidarity during a pandemic: Through and beyond Durkheimian Lens. Social Sciences & Humanities Open, 2(1), 100079. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2020.100079
  35. Moini, S. M., Jalili, M. R., & Ghiathund, M. (2013). Urban spaces and creating a sense of social solidarity and its impact on residential buildings, the first national conference of residential architecture, Malayar. [in Persian].
  36. Naderi, S., Habib, F., Firouzabadi, S. A., & Jahanshahlou, L. (2016). The relationship between the social dimension of urban environmental quality and social capital (Case Study: axes Saadat Abad, ayat and madaeen Tehran). Intenational Journal of Urban and Rural Management, 15 (43), 225-236. [in Persian].
  37. Paskov, M., & Dewilde, C. (2012). Income inequality and solidarity in Europe. Research in Social Stratification and Mobility, 30(4), 415-432. https://doi.org/10.1016/j.rssm.2012.06.002
  38. -Pope, W., & Johnson, B. D. (1983). Inside organic solidarity. American Sociological Review, 681-692.
  39. Prus, R. (2019). Redefining the sociological paradigm: Emile Durkheim and the scientific study of morality. Qualitative Sociology Review, 15(1), 6–34. Web. DOI: 10.18778/1733-8077.15.1.01
  40. Quantz, R. A. (1999). School ritual as performance: a reconstruction of Durkheim’s and Turner’s uses of ritual. Educational Theory, 49(4), 493-513.  https://doi.org/10.1111/j.1741-5446.1999.00493.x
  41. Quantz, R. A., & Magolda, P. M. (1997). Nonrational classroom performance: Ritual as an aspect of action. The Urban Review, 29(4), 221-238.
  42. Rastbin, S., Jafary, Y., Daram, Y., & Moazezi Mehr Tehran, A. M. (2012). Research on Relationship between Environmental Qualities and Continuation of Urban Life in Public Realm. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 9(21), 35-44. [in Persian].
  43. Reichlin, M. (2011). The role of solidarity in social responsibility for health. Medicine, Health Care and Philosophy, 14, 365-370. DOI: 10.1007/s11019-011-9320-5
  44. Ritzer, G. (2010). Sociological theory (8 ed.). New York: McGraw-Hill.
  45. Schiermer, B. (2014). Durkheim's Concept of Mechanical Solidarity: Where Did It Go?. Durkheimian Studies, 20(1), 64-88. DOI:10.3167/ds.2014.200104
  46. shakoor, A., abdolahzade fard, A., & khorshidi, R. (2018). The influence of Physical Structure on social correlation formation (Case Study: Ghasrodasht Neighborhood, Shiraz) , 9(33), 85-96. [in Persian]
  47. Soler, M. (2012). Costly signaling, ritual and cooperation: evidence from Candomblé, an Afro-Brazilian religion. Evolution and Human Behavior, 33(4), 346-356. https://doi.org/10.1016/j.evolhumbehav.2011.11.004
  48. Sosis, R., & Bressler, E. R. (2003). Cooperation and commune longevity: A test of the costly signaling theory of religion. Cross-cultural research, 37(2), 211-239. DOI:10.1177/1069397103037002003
  49. Sosis, R., & Ruffle, B. J. (2003). Religious ritual and cooperation: Testing for a relationship on Israeli religious and secular kibbutzim. Current Anthropology, 44(5), 713-722. https://doi.org/10.1086/379260
  50. Stjernø, S., & Steinar, S. (2005). Solidarity in Europe: The history of an idea. Cambridge University Press.
  51. Uğuz, E. (2008). Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard (Master's thesis, Middle East Technical University).
  52. Watson-Jones, R. E., & Legare, C. H. (2016). The social functions of group rituals. Current Directions in Psychological Science, 25(1), 42-46. DOI: 10.1017/S0140525X15000564
  53. Wen, N. J., Herrmann, P. A., & Legare, C. H. (2016). Ritual increases children’s affiliation with in-group members. Evolution and Human Behavior, 37(1), 54-60. https://doi.org/10.1016/j.evolhumbehav.2015.08.002
  54. Xygalatas, D., Mitkidis, P., Fischer, R., Reddish, P., Skewes, J., Geertz, A. W., ... & Bulbulia, J. (2013). Extreme rituals promote prosociality. Psychological science, 24(8), 1602-1605.
  55. Yang, C., Chen, R., Zhong, S., Liu, W., & Xin, G. (2023). How social solidarity affects the outcomes of rural residential land consolidation: Evidence from Yujiang County, South China. Land Use Policy, 130, 106662. DOI:10.1016/j.landusepol.2023.106662
  56. Zanjan city statistics. (2017). The third chapter: urban management, planning and development management, Zanjan Municipality, pp. 39-84. [in Persian].
مجله شهر پایدار
دوره 7، شماره 1
بهار 1403
صفحه 117-133